Onderzoeksproject Weiren voor Wase weiden

Met het LEADER-project Weiren voor Wase Weiden onderzoeken Regionaal Landschap Schelde-Durme, BOS+ en het Nationaal Agrarisch Centrum (NAC) hoe voederheggen opnieuw een plaats kunnen krijgen in het landbouwlandschap van het Waasland. Voederheggen zijn hagen met bomen en struiken die in of langs weiden worden aangeplant en die door vee kunnen worden begraasd. Ze bieden beschutting én vormen tegelijk een natuurlijke aanvulling op het rantsoen van dieren.

Binnen het project werken we samen met landbouwers aan de aanplant van voederheggen op minstens drie landbouwbedrijven in het werkingsgebied van LEADER Waasland. Daarbij combineren we praktijkervaring, onderzoek en kennisdeling. De opgedane inzichten worden gedeeld via demonstraties, inspiratiemomenten en een praktische publicatie. Zo willen we voederheggen opnieuw zichtbaar maken als een haalbare en waardevolle praktijk voor de Vlaamse veehouderij.

Weir: Waaslands voor ‘haag’

De projectnaam Weiren voor Wase Weiden verwijst naar het Waaslandse dialect. Een ‘weir’ betekent een omheining of haag. Tegelijk betekent ‘weiren’ ook ‘gas geven’ of ‘hard werken’. Een naam die perfect past bij dit project: we zetten volop in op het herwaarderen van hagen in het landbouwlandschap.

Terug naar een landschap met bomen en struiken

Bomen, struiken en hagen maakten vroeger vanzelfsprekend deel uit van het landbouwbedrijf. Ze dienden als perceelsafbakening of veekering, leverden brand- en geriefhout en boden beschutting voor dieren. Op natte of erosiegevoelige plekken hielpen ze bovendien de bodem en het water beter beheren.

Door de sterke schaalvergroting en specialisatie in de landbouw verdwenen veel van deze elementen geleidelijk uit het landschap.

Vandaag groeit opnieuw het inzicht dat houtige elementen ook voor de landbouw zelf waardevol zijn. Ze slaan koolstof op, verrijken de bodem met organisch materiaal, stimuleren het bodemleven en verminderen afspoeling. Bovendien zorgen ze voor verkoeling, windbeschutting en meer veerkracht tegen extreme weersomstandigheden.

Daarom krijgt ook agroforestry – het bewust combineren van bomen met landbouwactiviteiten – steeds meer aandacht als een toekomstgerichte landbouwpraktijk.

Voederheggen: natuur én productie

Bomen en struiken kunnen meer zijn dan enkel landschapselementen. In veehouderij kunnen ze ook een productieve functie hebben. Als voederbomen leveren ze bladeren, twijgen of vruchten die een waardevolle aanvulling vormen op het rantsoen van dieren.

Voederheggen bieden daarnaast tal van bijkomende voordelen. Ze creëren schaduw en beschutting voor dieren, verhogen de biodiversiteit, verbeteren de bodemkwaliteit en dragen bij aan een aantrekkelijker landschap.

Toch is het aanplanten van voederheggen geen eenvoudige stap. De juiste soortenkeuze, de plaatsing in het perceel, de bescherming van jonge aanplant en de praktische integratie in de bedrijfsvoering vragen doordachte keuzes.

Aanpak

Binnen Weiren voor Wase Weiden combineren we praktijk, begeleiding en kennisdeling. De belangrijkste stappen binnen het project zijn:

• Selectie van landbouwbedrijven
  We selecteren minstens drie landbouwbedrijven in het Waasland waar voederheggen in de praktijk worden aangeplant.
• Bedrijfsgerichte analyse en ontwerp
  Samen met landbouwers en adviseurs bekijken we hoe voederheggen het best kunnen worden ingepast in de bestaande bedrijfsvoering en weidestructuur.
• Soortenkeuze en ontwerp van de heggen
  We bepalen geschikte boom- en struiksoorten, afgestemd op bodemtype, bedrijfsvoering en de voederwaarde voor het vee.
• Begeleiding bij aanplant en inrichting
  De deelnemende bedrijven krijgen technische ondersteuning bij de praktische aanleg van de voederheggen.
• Demonstraties en inspiratiemomenten
  We organiseren veldmomenten waar landbouwers, adviseurs en geïnteresseerden de systemen in de praktijk kunnen bekijken.
• Communicatie en kennisdeling
  De ervaringen uit het project worden gebundeld in een praktische brochure en online communicatie.
• Basis leggen voor verdere uitrol in Vlaanderen
  De opgedane kennis moet andere landbouwers inspireren om voederheggen te integreren in hun eigen bedrijfsvoering.