Business case | Projectrapport De melkveehoutboer: agroforestry en eigen eiwitproductie op het melkveebedrijf

Hoe kunnen individuele melkveebedrijven hun toekomst beveiligen in de veranderende context die zich aandient?
In het project ‘Innovatieve mens- en diervriendelijke veehouderijconcepten met lage milieu- en klimaatimpact’ ontwikkelde het ILVO in opdracht van de VLM innovatieve melkveehouderij concepten waarbij melkveehouderij een toekomst heeft, en melkveehouderij de maatschappelijke toekomst op duurzame wijze mee vormgeeft. De vraag naar een Vlaamse melkveehouderij met een lage milieu- en klimaatimpact én met aandacht voor het welzijn en de gezondheid van dieren en mensen wordt namelijk steeds prangender. Innovatieve concepten kunnen hierop een antwoord bieden, waarbij innovatie ruimer geïnterpreteerd wordt dan de klassiek technologische zin. Innovatie is systemisch; het ligt in de bedrijfsvoering, maar is ook ruimtelijk en sociaal.

In een gefaseerde aanpak werden 10 basisconcepten geconvergeerd naar 2 en doorgerekend naar economisch, ecologisch, ruimtelijk en maatschappelijk effect. Zij vertrekken alle twee van de hypothese dat een melkveebedrijf 15% minder koeien zou aanhouden en dat er met de vrijgekomen ruimte en arbeid andere verdienactiviteiten worden uitgebouwd. De melkveehoutboer, die agroforestry en eigen eiwitproductie als alternatieven op het melkveebedrijf toepast, kwam er als een van de twee beloftevolle concepten uit.

De melkveehoutboer combineert boomgewassen die een vermarktbaar product opleveren, zoals noten of fruit, met houtkanten die de landschappelijke kwaliteit en biodiversiteit verhogen, en die als voeder en/of schaduw voor het rundvee kunnen dienen. De bomen en struiken zouden op het permanente grasland en op akkerland geplant kunnen worden. De graasweiden en de koepaden erheen zouden daarbij worden afgeboord met voederbomen waarvan de dieren rechtstreeks kunnen eten voor hun vezel- en eiwitinname, en voor mineralen en tannines. Aan de rotatie van maïs en gras zouden ook eiwitrijke veldbonen worden toegevoegd als extra gewas. Deze bonen kunnen soja vervangen als eiwitcomponent in het voer. Snoeihout zou tot slot als strooiselmateriaal een deel van de onderhoudskosten drukken. Op deze manier heeft de stal nu meer ruimte per koe en kunnen stierenkalveren langer blijven waardoor ze duurder verkocht kunnen worden.

Wat leren we van een melkveehoutboersimulatie?

De simulatie (berekend op een referentiescenario met 100 melkkoeien op een areaal van 55,1 hectare) wijst uit dat de overstap naar agroforestry én eigen eiwitproductie een veelbelovende en rendabele strategie kan zijn voor melkveebedrijven. Een investering in walnotenteelt blijkt winstgevend te zijn met een terugverdientijd van 11 tot 16 jaar, afhankelijk van het al dan niet meenemen van arbeidskosten.

Naast de economische voordelen zijn er niet-becijferde ecologische voordelen, zoals natuurlijke plaagbestrijding, biodiversiteitsbehoud en koolstofopslag. De broeikasgasuitstoot daalt 22%, los van het extra mitigerend effect van de bovengrondse en ondergrondse opslag van koolstof. De uitputting van watervoorraden daalt van -57% naar -43%. Het gebruik van fossiele grondstoffen daalt met 30%. Er is 20% minder eutrofiëring van het zoetwatermilieu (P), 20% minder verzuring, en 14% minder landgebruik, dat alles als gevolg van de reductie van de veestapel.

• In de Brochure melkveehoutboer kan u meer informatie vinden, zowel over het traject en methodologie van de studie alsook de concrete resultaten.
• Het ILVO projectteam gelooft sterk in de inspirerende kracht van verbeelding In de studie namen illustraties, tegels en kaarten dan ook een centrale plaats in. In de Melkveehouderij Beeldenbundel kan u alle visuals in hoge resolutie nagaan (p. 17 – 21)
• In de verdiepingsrapporten kan u respectievelijk de economische doorrekening, ecologische doorrekening, ruimtelijke doorrekening en doorrekening op vlak van dierenwelzijn en maatschappelijk verantwoord ondernemen nalezen.

Aan de slag met de melkveehoutboer? Of vragen? Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen

• Sarah.bracke@vlm.be

Dit project is een samenwerking van