Informatiefiche Koolstofopslag in agroforestry systemen - impact op klimaatmitigatie
Het introduceren van bomen op het veld of in de weide beïnvloedt op korte of langere termijn de bodem, de waterhuishouding, het (micro)klimaat, de biodiversiteit, andere ecosysteemfuncties. Over die effecten leest u ook meer in deze infofiche.
Op dezelfde manier heeft agroforestry ook een impact op klimaatmitigatie, voornamelijk onder de vorm van koolstofopslag. Die opslag gebeurt enerzijds in de boven- en ondergrondse biomassa van de groeiende bomen zelf, en anderzijds in de bodem.
Koolstofopslag in agroforestry systemen: wat leren we uit de literatuur?
Bomen kunnen een belangrijke bijdrage leveren op vlak van koolstofopslag en dus klimaatmitigatie. Bomen op het veld verhogen de bodemorganische koolstof via onder meer bladval, maar slaan natuurlijk ook koolstof op in hun eigen biomassa, en dit zowel bovengronds als ondergronds.
Over hoeveel koolstof het nu juist gaat, beschrijven we in deze literatuurstudie (2023).
De resultaten van een specifieke studie rond koolstofopslag in laagstam fruitboomgaarden, vind je terug in dit rapport (2023).
Koolstofopslag meten op terrein: hoeveel koolstof brengen bomen in de bodem?
Om te weten hoe groot het effect op bodemkoolstofgehalte precies is voor landbouwpercelen in onze contreien, meten we sinds 2015 de koolstofvoorraad op Belgische alley cropping percelen en akkerbouwpercelen begrensd door bomenrijen.
Een eerste grote meetcampagne werd in 2015-2016 uitgevoerd, waarbij de koolstofvoorraad in de bodem bepaald werd op 11 akkerbouwpercelen met relatief volgroeide bomenrijen (15 tot 47 jaar oude populieren (Populus x canadensis) en een gemiddelde leeftijd van 25 jaar) in België. Hierbij werd in de bouwvoor (0-23 cm diepte), op een afstand tussen 2 en 30 m van de populierenrijen, een gemiddelde toename in organische koolstof gevonden van 5.3 ton/ha in vergelijking met een controlezone zonder bomenrij (zie figuur). Dit komt overeen met een gemiddelde stijging van 0.21 ton C/ha/jaar, wat in lijn ligt met resultaten uit de literatuur uit Frankrijk en Canada. Uit metingen op jonge agroforestry-percelen (boomleeftijd 3 à 5 jaar) bleek dat dit effect de eerste jaren nog niet waarneembaar is. De verhoging naast oudere bomen is voornamelijk te verklaren door input van organisch materiaal via bladval, en in mindere mate door takval. In principe kan ook de afbraak van fijne boomwortels hieraan bijdragen. Dit effect wordt echter verondersteld beperkt te zijn aangezien boomwortels in agroforestry-systemen eerder de diepere bodemlagen opzoeken om competitie met het gewas te vermijden en omdat deze lagen minder of niet verstoord worden door perceelsbewerkingen. Hoewel geen metingen uitgevoerd werden op graslandpercelen blijkt uit buitenlands onderzoek dat agroforestry ook hier aan koolstofopbouw kan bijdragen.
Na die eerste meetcampagne, werden in projectcontext regelmatig nieuwe percelen bemonsterd of werd de evolutie op dezelfde percelen opgevolgd. Ook in het kader van het doctoraatsonderzoek van Liselot De Praetere (UGent-BDB-ILVO, 2024-2028) zijn intensieve meetcampagnes lopende en wordt de koolstofopslag en -flux in beeld gebracht via monitoring van boomgroei, bladval, bodemkoolstof en gewasresidu's.
Koolstofopslag voorspellen: de rekentool CARAT
Bovenvermelde cijfers slaan weliswaar enkel op de koolstofvoorraad in de bouwvoor nabij populierenrijen, en kwantificeren dus een heel specifieke situatie. Bovendien is de opslag in de biomassa van de bomen zelf hier niet meegenomen. De totale koolstofopslag in agroforestrysystemen is zeer situatie specifiek en bijgevolg moeilijk te veralgemenen. Dit onder meer door het effect van boomdichtheid, boomsoort, boomleeftijd en bodembeheer.
De Bodemkundige Dienst van België, ILVO en Fornalab - UGent, allen partners van het Consortium Agroforestry Vlaanderen, ontwikkelden daarom de koolstofrekentool CARAT. Door middel van deze tool kan een betere inschatting gemaakt worden van de te verwachten koolstofopslag in de bomen en in de bodem van een specifiek agroforestryperceel doorheen de tijd. Hierbij wordt onder meer rekening gehouden met de geselecteerde boomsoort(en), de plantafstanden en het bodemtype.
Meer info over deze tool vind je hier.