Partners

UGent

Bodemkundige Dienst van België

Inagro

agrobeheercentrum

Wervel

BOSplus

Nieuwsberichten

Huidige artikelen | Categories | Zoek

26.06.2018

Verslag infoavond agroforestry - 18/06/2018 - Lovendegem

Op 18 juni 2017 organiseerde het consortium "Agroforestry in Vlaanderen" in Lovendegem een infoavond omtrent agroforestry. Naast de algemene principes van boslandbouw, de toelichting van het project "Agroforestry in Vlaanderen" en de uitleg rond wetgeving en subsidies, brachten we ook een bezoek aan de agroforestrypercelen van Nils Mouton.







De infoavond avond startte met een bezoek aan de agroforestrypercelen van Nils Mouton, die het biologische melkveebedrijf ‘De Zwaluw’ uitbaat. Met meer dan 600 bomen, is Nils  vandaag één van de landbouwers met het grootste areaal agroforestry in Vlaanderen. Nils nam ons mee naar de rand van twee percelen. Op het ene perceel staan er 400 bomen, een mengeling van 12 soorten appels, 8 soorten peren en 4 variëteiten aan pruimen. Tussen de bomen grazen melkkoeien. Nils is niet over één nacht ijs gegaan bij het aanplanten van de bomen. Een doordachte aanpak verklaart voor hem het succes.

Nils koos voor een lage boomdensiteit: Met een inplanting van 50 bomen/ha zorgt hij voor voldoende ruimte tussen de bomenrijen zodat hij  gemakkelijk met groot landbouwmateriaal op de weide kan. Door de fruitbomen niet tot tegen de perceelsgrens te plaatsen, bewaart hij ook voldoende ruimte om met de machines gemakkelijk te kunnen draaien.

Nils plantte direct grote bomen. Op die manier hoeft hij niet heel lang te wachten op een fruitoogst. Om de bomen te beschermen tegen schade door de dieren heeft hij boombescherming aangebracht: drie palen, bovenaan verbonden met latjes. Aangezien dit mee gesubsidieerd wordt door de aanplantsubsidie, is de extra kost relatief beperkt. Hij voorzag ook een stroomdraad rond de boomstrook zodat hij de dieren beter kan compartimenteren. Wat de subsidie betreft, gaf Nils nog mee dat hij voorstander is van een subsidie die het onderhoud van de bomen ondersteunt, in plaats van het huidige systeem waarin de aanplant ondersteund wordt.

 

De fruitbomen stonden er het moment van bezoek weelderig bij. Het is voor Nils een bewuste keuze geweest om de eerste vijf jaren niet veel tijd in de verzorging van zijn bomen te steken. Hij koos ervoor om eerst de bomen zich goed te laten ‘zetten’ in de bodem. Tegen de verwachting in merkte hij dat er dit jaar echter al een beperkte oogst aanwezig zal zijn. De komende winter wil Nils zijn bomen snoeien.

 

Vanuit het publiek kwam de vraag of de beschaduwing van de bomen een negatief effect heeft op het grasland. Op dit moment zag Nils nog geen enkel negatief effect van de bomen op de grasopbrengst. Beter nog, hij heeft dit jaar voor het eerst moeten maaien omdat er zoveel overtollig gras was. De extra mineralen die naar boven komen via de boomwortels lijken een positief effect te hebben op het grasland. Hij verwacht wel dat er in de toekomst een lichte daling van de grasopbrengst zal zijn, maar de oogst van de bomen zal dit verlies ruimschoots compenseren. Hij merkt ook op dat schaduw ook voordelen heeft. Het voorkomt hittestress bij dieren, wat positief is voor het welzijn van zijn koeien.

Wat het melkvee betreft,  heeft Nils het gebruik van antibiotica sterk terug gedrongen. Dat was een leerproces waarin enkele kalfjes het niet gehaald hebben. Het is leergeld, maar het verdient zichzelf terug. De tijdswinst die geboekt wordt door de pasgeboren kalfjes bij de moeder te laten is significant. Het is beter voor kalf en moeder en er is meer tijd om andere werkzaamheden uit te voeren. Sinds het nemen van tal van verschillende maatregelen kan Nils trots zeggen dat er slechts één koe op twee jaar tijd besmet raakte met de E. coli-bacterie.

 

Nils sluit af met mee te geven dat agroforestry past in een ruimer kader voor het welzijn van het bedrijf, de dieren en de omgeving. Mocht hij opnieuw starten, zou hij zeker hetzelfde doen, met uitzondering van het bovenste verbindende plankje bij de boombescherming. Dat vroeg heel wat tijd, en was allicht niet nodig geweest. We wandelen terug naar het zaaltje waar de infoavond verder zal doorgaan. Al wacht ons eerst een lekker avondmaal, met verse producten aangeboden met producten van Nils. Het oordeel is unaniem: het is super lekker!

De avond werd vervolgd met een introductie over agroforestry door Bert Reubens. Agroforestry of boslandbouw is de gecombineerde teelt van landbouwgewassen/dieren en houtachtige gewassen op eenzelfde perceel. Eigenlijk is het een nieuwe benaming voor een eeuwenoud landgebruik (denk bv. aan populierenweides en hoogstamfruitboomgaarden). Hét voordeel van agroforestry is een hogere totale biomassaproductie ten opzichte van een enkelvoudige, zuivere teelt. Naast een hogere productiviteit, resulteert agroforestry ook in een diversiteit aan producten en diensten, en heeft het een positieve invloed op biodiversiteit en tal van andere belangrijke ecosysteemdiensten (koolstofopslag, verhogen van bodemvruchtbaarheid, vermijden van erosie en nutriëntenuitspoeling, aantrekken van nuttige organismen voor bestuiving en natuurlijke plaagcontrole, landschappelijke waarde,…). In het algemeen zou agroforestry bijgevolg ook kunnen bijdragen aan een landbouw die weerbaarder is tegen de invloed van klimaatverandering. Op bedrijfsniveau kan agroforestry bijdragen aan een hogere veerkracht van landbouwbedrijven, omwille van de verbreding aan bedrijfsactiviteiten, diversificatie van productie, en differentiatie ten opzichte van andere bedrijven




Lieve Borremans vertelde meer over de drempels waarmee landbouwers te maken krijgen wanneer ze met agroforestry aan de slag gaan. Zowel op vlak van onderzoek, marktwerking/financiën (economisch), beleid/regelgeving, communicatie/educatie en sociologie zijn er immers nog heel wat uitdagingen. Lieve ging dieper in op de economische uitdaging. Er is immers een zoektocht naar economische stimulansen voor de adoptie van agroforestry, dit onder meer omwille van de lange looptijd tussen investering en inkomsten. Zowel de overheid (agromilieumaatregelen, vergroeningsmaatregelen, fiscale stimulansen,…), de markt (consument: standaarden en certificering, agrotoerisme en rechstreekse verkoop,…; sector: betaling voor ecosysteemdiensten, handel in emissierechten,…), als de gemeenschap (landbouwer-consument samenwerking, lokale muntsystemen,…) kunnen hierin een rol spelen. Om dit concreter te maken, stelde Lieve enkele case studies voor. Zo werd het voorbeeld aangehaald van het ‘Humusaufbau’-project in Oostenrijk. In dit project ontvangen de landbouwers koolstofcertificaten voor de koolstof die in de bodem wordt opgeslagen. Een tweede voorbeeld is het ‘Woodland eggs’-keurmerk in het Verenigd Koninkrijk; een label voor eieren die geproduceerd worden door kippen die toegang hebben tot een vrije uitloop die bebost is. Ook grote supermarkten zoals Sainsbury’s verkopen deze eieren, en storten een bepaald bedrag door aan de Woodland Trust, die er bomen mee aanplant. Op die manier wordt agroforestry op twee manieren gestimuleerd. Een derde, Vlaamse case study is de coöperatieve boerderij ‘Pomona’, een boerderij die agroforestry als landbouwsysteem centraal stelt, en waarbij landbouwers en consumenten samen aandeelhouder zijn. Verschillende mechanismen zijn dus mogelijk; de verdere ontwikkeling en uitwerking van deze instrumenten kan helpen om van agroforestry een meer solide economische investering voor landbouwers te maken.

 

Sander Van Daele vertelde meer omtrent agroforestry als opportuniteit. Ook hij haalde een hogere totale biomassa-opbrengst, diversificatie, een verbeterd dierenwelzijn, meer biodiversiteit, verbeterde bodemkwaliteit,… aan. Hoewel er heel wat voordelen zijn, wordt er in de praktijk slechts zo’n 20- tot 30-tal ha agroforestry per jaar aangeplant. Er zijn immers nog een aantal barrières, dit op vlak van productiviteit, inpasbaarheid, de lange termijninvestering, juridische knelpunten (hoewel er reeds heel wat knelpunten zijn weggewerkt), en het gebrek aan kennis. Het consortium Agroforestry Vlaanderen biedt echter bedrijfsbegeleiding aan aan landbouwers die met agroforestry aan de slag willen gaan. Dit zowel op vlak van boomsoortenkeuze, aanplantplan, juridische aspecten, … . Neem gerust contact op indien je van start gaat met agroforestry! Sander lichtte ook enkele gerealiseerde agroforestry-aanplanten toe, en de excursies naar Nederland omtrent notenteelt en naar het VK omtrent groenteteelt en voedselbossen. Maarten Raman vertelde meer over de communicatie over agroforestry in Vlaanderen, met onder meer de website www.agroforestryvlaanderen.be, de agroforestry-nieuwsbrief, en de verschillende projectrapporten die recent verschenen. Tot slot lichtte Victoria Nelissen ook nog enkele andere agroforestry-gerelateerde projecten toe, waaronder AFINET, P’Orchard en LegComBio. 

 

Aan het einde van de infoavond kregen we van Tim Ghysels van het Departement Landbouw en Visserij meer duidelijkheid over de regelgeving, subsidiemogelijkheden en randvoorwaarden van agroforestry. Aangezien agroforestry als landbouwteelt erkend is, is agroforestry op vele  plaatsen mogelijk. Meer informatie over de wetgeving en subsidie kan je terugvinden op de website www.agroforestryvlaanderen.be (klik door naar ‘Kennisloket’ > ‘Wetgeving’/’Subsidie’) en op de website van het Departement Landbouw & Visserij. Dit jaar kan de boslandbouwsubsidie aangevraagd worden vanaf eind juli tot uiterlijk 21 september 2018. Voor vragen omtrent de aanleg en ontwerp van een agroforestry-perceel, kan u contact opnemen via info@agroforestryvlaanderen.be.

 

© .